محمد مهدى ملايرى
296
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
اين استان از كمى پايينتر از جنوب شهر نهروان آغاز مىشده و تا دنبالههاى رود نهروان تا نزديكىهاى كوت امروز ادامه مىيافته ، و بيشتر اراضى آن از شاخههايى كه از دو طرف نهروان جدا مىشدهاند آبيارى مىگرديده . و اگر بخواهند محل تاريخى آن را بيابند بايد آن را در جايى از منطقهء شرقى عراق در مجاورت با مرز كنونى ايران جستجو كنند كه بدره و بكسايه دو شهر كنونى عراق را هم در خود بگيرد . چون اين دو نام بازماندهاى است از نام دو تسوى همين استان و يادگارى است از همان دوران . دربارهء اين استان و هريك از تسوهاى پنجگانهء آن در همين گفتار شرح و توصيفى خواهد آمد ولى پيش از آن لازم مىنمايد كه درباره نام اين استان و محل تاريخى آن توضيحى اضافه شود . زيرا همانگونه كه در يكى از مقدمههاى اين كتاب شرح داده شد به سبب تحريفهايى كه در اثر تعريب يا علتهاى ديگر در نامهاى جغرافيايى و محل آنها روى داده گاه مواردى پيش مىآيد كه توضيحى را به صورت بحث و بررسيهايى لغوى و جغرافيايى ضرورى مىنمايد و اينجا هم يكى از آن موارد است . آنچه دربارهء اين نام و محل آن در نوشتههاى قديم آمده دربارهء اين نام و محل آن اين مطالب درخور ذكر است : 1 - نام بازيجانخسرو كه در كتاب ابن خردادبه براى اين استان آمده ، در جاى ديگرى از اين كتاب تكرار نشده . اين نام در كتاب قدامه نيامده نه براى اين استان و نه براى جاى ديگر . 2 - نام ارندينكرد هم كه در كتاب قدامه براى اين استان ذكر شده ، در جاى ديگرى از آن كتاب تكرار نشده ، اين نام هم در كتاب ابن خردادبه نيامده نه براى اين استان و نه براى جاى ديگر . 3 - دو نام بازيجانخسرو ، و ارندين كرد ، هردو شكل فارسى نامهاى اين استان به نظر مىرسند كه هردو كموبيش دچار تحريف شدهاند . دربارهء بازيجانخسرو پس از اين تفصيل بيشترى خواهد آمد . دربارهء ارندين كرد مىتوان انگاشت كه جزء دوم آن ( كرد ) همان واژهاى باشد كه به فراوانى در نامهاى جغرافيايى